Update 26 mei                                                                     Meter snoek

Zo, we zijn weer een week verder en alle sneeuw en ijs is nu verdwenen. Het plotselinge zeer sterke dooiweer heeft de recordmassa sneeuw die er lag ook in een recordtempo doen verdwijnen. Hierdoor is er nu zoveel water tegelijk op weg naar de Botnische golf dat de waterstand in de rivieren tot, alweer record, hoogte is gestegen. De overlast is op sommige plaatsen in onze provincie enorm. Ondergelopen kelders, weg gespoelde wegen en vakantiehuisjes die verdwijnen als gevolg van het watergeweld. Sinds 1995 stond het water niet meer zo hoog. Toen was de vårflod (lentevloed) nog een tikkeltje erger omdat het dooiweer toen ook nog gepaard ging met langdurige en hevige regenval. Het zal geen nadere uitleg behoeven dat het vliegvissen op de rivieren op dit moment dan ook nagenoeg onmogelijk is.

Toch zijn inmiddels de eerste gasten van dit seizoen gearriveerd. Geen vliegvissers maar 2 zeer gedreven en fanatieke snoekvissers die het een uitdaging vonden om als eerste toeristen de meren in onze buurt op hun kwaliteit als snoekwater te testen. Want zoals al vaker geschreven snoekvissen doet de plaatselijke bevolking niet of nauwelijks. En als er al op snoek gevist wordt dan ook nog maar alleen in de winter want alléén de wintersnoek is in hun ogen eetbaar.

Behalve snoekvissers zijn m'n gasten ook nog eens fanatieke vogelaars. Wat voor mijn ongeoefende oren niet meer lijkt dan gesjierp en gekwetter daar herkennen zij meteen een goud plevier, pestvogel, keep, barmsijs of een gele kwikstaart.

Behalve deze soorten hebben we de afgelopen dagen ook nog vele andere vogels gespot zoals onder andere de auerhoen, korhoen, moerassneeuwhoen, parelduikers, kraanvogels en de noordse stern. Voor hun is het een hele openbaring deze in Nederland zeldzame vogels hier in grote getalen te kunnen bekijken en fotograferen. Voor mij zijn de keren dat we samen op pad gaan leerzame uitstapjes en m'n kennis over de hier voorkomende vogelsoorten is de afgelopen dagen dan behoorlijk toegenomen.

Natuurlijk kijken we niet alleen vogels maar wordt er ook heel wat afgevist. Omdat veel boswegen door de dooi nog niet berijdbaar zijn, zijn een aantal mooie meren momenteel niet bereikbaar. Maar er blijft genoeg water over om een visweek met gemak te vullen. De vangsten zijn alleszins redelijk te noemen en naarmate de dagen, en daarmee hun kennis van het water, vorderen worden ook de gevangen snoeken steeds groter lijkt het wel. De grootste snoek die ze tot nu toe geland hebben mat 106 cm! Dit is dus voorlopig het Laplandlife snoekrecord neergezet door deze twee pioniers. Ik ben benieuwd hoelang het record staat want dat er nog grotere snoeken rond zwemmen daar zijn we alledrie van overtuigd.....


Update 19 mei                                                                     Ryssvärme

De warmte komt uit Rusland. Een hogedrukgebied hangt boven Rusland en dan met name boven het steppegebied. De temperaturen kunnen daar oplopen tot 40 graden, boven nul wel te verstaan. De oostenwind zorgt er vervolgens voor dat ook wij in Lapland een graantje van die warmte mee kunnen pikken.
Afgelopen dagen steeg het kwik hier regelmatig tot dik boven de 25 graden zoals op de thermometer hiernaast duidelijk te zien is. De bovenste temperatuur is de buitentemperatuur. Buurman Thore had maandag een hoogste temperatuur van 39.9 graden. Maar hij heeft de thermometer dan ook in de zon hangen.




Die extreme en plotselinge warmte maakt dat de sneeuw en het ijs in een ongelooflijk rap tempo aan het verdwijnen zijn. Achter ons huis ligt nog een voorraad maar ook die berg slinkt nu met de dag. Nog een paar dagen en dan kunnen we, ter afkoeling na het saunabezoek, niet meer in de berg sneeuw ernaast duiken maar zijn we weer aangewezen op de koud-water douche.



Het nadeel voor de visliefhebber, en dat zijn we tenslotte wel, is dat het vele smeltwater het waterpeil in de rivieren explosief doet stijgen. Hierdoor is vissen nagenoeg onmogelijk. Natuurlijk ben ik na de opening van het visseizoen en gedreven door het warme weer al eens voorzichtig op verkenning gegaan. Nog niet met een waadpak maar gewoon vanaf de kant met m'n laarzen aan. Maar ik kan geen verslag doen van de vangst. Ik heb een uurtje gevist maar geen beet gezien. Het was wel heerlijk om weer eens met de vliegenhengel aan de waterkant te staan ook al was het vissen niet meer dan het dopen van de nieuw gebonden vliegen....





Update 9 mei                                                                       Prata fiske.

Dit betekent in m'n moerstaal 'praten over vissen. Het vissen is DE bezigheid van de plaatselijke bevolking en ik ken dan ook maar heel weinig mensen die hier wonen die niet vissen. De eigenaar van de huskyfarm vist nooit maar die heeft met 60 honden op z'n erf dan ook wel andere dingen aan z'n hoofd. Irma, een heel lief vrouwtje van bijna 85 die schuin tegenover ons woont, heb ik nog nooit zien vissen maar ongetwijfeld heeft ze dat wel heel veel gedaan in haar leven. Verder vist,zover ik weet, iedereen.
Voor mij is het vissen hobby en dat ik daarnaast ook geregeld een zelf gevangen visje op het menu heb staan is slechts mooi meegenomen. Maar voor de mensen die hier geboren en getogen zijn ligt dat anders, voor hen was en is het vissen vooral een vorm van voedselvoorziening. Hoezeer het vissen hierboven leeft zal ik aan de hand van een aantal, waar gebeurde, ervaringen proberen duidelijk te maken.

De schoorsteenveger: Hij komt een keer of drie per jaar de schoorsteen van roet ontdoen. De regelgeving betreffende de schoorsteen in je huis is best streng en gecompliceerd en hij maakt niet alleen de schoorsteen roetvrij maar inspecteert ook of je installatie nog wel aan de veiligheidseisen voldoet. Een belangrijk persoon om op goede voet mee te staan. Als hij op bezoek is dan blijft hij meestal een uurtje. 10 minuten om de klus aan de schoorsteen te klaren en 50 minuten om koffie te drinken en 'fiske' te praten.
Thore. Natuurlijk had ik met m'n buurman Thore moeten beginnen. Met hem heb ik inmiddels al heel wat uren buiten in de natuur of binnen aan de keukentafel doorgebracht. Als hij, in geuren en kleuren, vertelt over hoe het vroeger was en waar de beste stekken zijn hang ik als een hongerige wolf aan z'n lippen. Hij is vooral degene die me wegwijs heeft gemaakt in het doolhof van alle hierboven aanwezige viswater. Dankzij Thore en z'n verhalen weet ik waar ik met m'n gasten wél en waar niet moet gaan vissen.
Janne. Hij is de eigenaar van de buurtwinkel waar ik m'n meeste boodschappen haal. Het is een klein winkeltje maar precies groot genoeg want je bent er toch nooit met meer dan 2 of 3 klanten tegelijk. Je doet je boodschappen in een mini winkelwagentje en legt ze daarna op een mini loopband, die met twee pakken melk, stukje kaas en een brood al meteen vol staat. Alles is mini behalve Janne, maar dat terzijde. Tijdens het afrekenen vraagt hij me steevast hoe het met het vissen gaat en we maken altijd een praatje over de op dat moment beste vangstmethodes en natuurlijk komt er dan ook altijd wel een verhaal uit de oude doos op de loopband terecht. Dat er dan 2 klanten, oude vrouwtjes, achter mij staan te wachten om hun waar te mogen betalen maant Janne niet tot grotere spoed. Integendeel als hij het onderwerp vissen heeft aangesneden is hij nauwelijks te stoppen en slechts met de vraag, van mijn kant, of ik mag pinnen kan ik hem weer terug brengen naar de werkelijkheid van z'n winkel.
De postbode. Nota bene een vrouwelijk exemplaar. Niet dat met een vrouwelijke postbode iets mis zou zijn maar dat nota bene omdat het 'prata fiske' dus niet alleen een mannen gebeuren is. Als zij een pakje komt afleveren dan wordt er ook steevast geinformeerd hoe het met de visactiviteiten gaat en zij vertelt waar ze afgelopen weekend gevist heeft en of ze wel of niet succesvol was.
De Same Börje: Met hem maakte ik kennis toen ik voor m'n diepvries een rendier kocht. Via m'n vismaat Åke kwam ik te weten dat hij een aantal dieren geslacht had en dat ik, als ik geinteresseerd was, er wel eentje kon overnemen om m'n gasten straks een stukje rendierenvlees voor te schotelen. De kennismaking was niet meteen hartelijk maar eerder wat afstandelijk en zakelijk. Echter toen ik hem vertelde dat ik een vliegvisser ben ontdooide hij meteen. Het was 's ochtends 7 uur maar ondanks dat vroege tijdstip werd ik uitgenodigd om in zijn keuken een kop koffie te komen drinken. Als 'koekje' bij die koffie werd de hele tafel vol gezet met allerlei lekkernijen gemaakt van het rendier. Een groot mes werd mij aangereikt met de toevoeging vooral alles te proberen en zoveel te eten als ik wilde. Tijdens ons gesprek over het vissen kwam naar voren dat hij ook wel eens 'vliegvist' en vol trots toonde hij mij z'n vliegenhengel, een aftma 9 van Italiaanse makelij. Even later lagen ook zijn fel gekleurde snoekstreamers tussen het rendierenvlees en vertelde hij uitgebreid over de avonturen die hij met deze attributen heeft beleefd. Het was middag toen ik met het rendier in m'n kofferbak huiswaarts keerde.
De gemeente. Vrijdag jongstleden is het, nagenoeg voltallige, gemeentebestuur van Sorsele in ons dorpje op bezoek geweest. Het doel van hun bezoek was om een indruk te krijgen van het ondernemersklimaat binnen de gemeente en vooral ook om kennis te maken met de ondernemers en hun werkzaamheden. Ook ik was, als nieuwbakken ondernemer, uitgenodigd. Met het busje van taxi ondernemer Roland maakten we een sight-seeing toer door ons dorpje, dus door de straat want groter is onze gemeenschap niet. Bij iedere onderneming werd er even gestopt en kon de ondernemer in kwestie iets over zijn bezigheden vertellen. Het viel mij op dat toen de loodgieter, de transporteur, de taxichauffeur, de schilder en de worstenmaker hun verhaal hielden er slechts beleefd en instemmend geknikt en gemompeld werd. Maar toen ik vervolgens over mijn bezigheid vertelde keken er allemaal geinteresseerd luisterende en vriendelijk lachende gezichten mijn kant op. Nu kan dat lachen natuurlijk veroorzaakt zijn door mijn vreemde Zweeds accent. Maar toen we na afloop ontvangen werden door de eigenaars van de huskyfarm en we daar getracteerd werden op koffie met gebak ging het gesprek toch vooral over het vissen in Lapland in vergelijking met Nederland en werden er door de bestuurders heel wat -op visserslatijn lijkende- verhalen over hun eigen vangsten ten gehore gebracht.
De autokeuring. Net als in Nederland bestaat er ook in Zweden een APK keuring voor auto's. Ieder jaar ga je hier met je auto naar de 'bilprovning' (autokeuring). Je maakt daarvoor een afspraak waarbij je een tijdstip toegewezen krijgt waarop je je met de auto, bij het keuringsstation, dient te melden. Anders dan in Nederland zijn die keuringsstations in Zweden in overheidshanden en het is dan ook allemaal wat formeler en strakker geregeld. De twee heren van de keuring kijken streng en ze zijn meedogenloos waar het betreft de controle van je auto. Afgelopen week was mijn volvo V70 uit 1999 aan de beurt en het is toch altijd weer spannend om te moeten afwachten of ze, ondanks het prima onderhoud, niet toch een mankement vinden waardoor je auto niet door de keuring komt. Op de achteruit van m'n karretje prijkt prominent aanwezig de 'flyfishing' sticker van de VNV (Vereniging Nederlandse Vliegvissers, dit voor de niet-insiders). Toen de streng kijkende keurmeesters deze sticker ontdekten was hun strenge blik op slag verdwenen en al snel waren we in een geanimeerd gesprek over de voor- en nadelen van het vissen met een vlieg vergeleken met het vissen met wormen. De keuring leek nog maar een formaliteit en was voorbij zonder dat ik of m'n auto er iets van gemerkt hebben. En terwijl een van de keurmeesters mij het fel begeerde papiertje 'goed gekeurd' overhandigde zag ik dat de andere het internetadres van de vnv in zijn agenda noteerde. Wel jammer voor hun dat de site alleen in het Nederlands is, misschien een tip voor de betreffende webmaster....

Zo kan ik nog wel even doorgaan want ook bij het kopen van hout voor de rookhut, bij de belastingdienst, bij de expediteur, de kapper en bij het tankstation, overal praat je 'fiske' en heb je soortgelijke ervaringen.
Wat het vissen zelf betreft staat dat op dit moment op een laag pitje. Het ijs op de meren is nu zo onbetrouwbaar dat je er niet meer op kunt komen en de laatste restjes sneeuw zijn snel aan het verdwijnen. M'n laatste ijsvisdag is inmiddels alweer een dikke week geleden. De laatste foto's van vangsten tijdens het ijsvissen heb ik bij deze update geplaatst. Over een weekje begint het seizoen op de rivieren, m'n hengel ligt al klaar.......


Update 3 mei                                                                       Het roken.

Nee, niet van een sigaret of sigaar maar deze update handelt over het roken van vis. Het roken van vis en vlees gebeurt al eeuwen. Waarschijnlijk ooit 'uitgevonden' door een man of vrouw uit het stenen tijdperk. Die bemerkte bij thuiskomst tot zijn/haar stomme verbazing dat de vergeten vissen die in de rook van het gedoofde kampvuur hadden gehangen niet waren gaan rotten of anderszins bedorven waren. Integendeel de smaak was er zelfs op vooruit gegaan. In vroegere tijden, toen het conserveren van levensmiddelen nog een groot probleem was, werd het roken vooral toegepast om de houdbaarheid te verlengen. Pas de laatste honderd jaar worden vlees en vis ook gerookt vanwege de verbetering van smaak.
Rauwe vis of vlees zijn meestal taai en erg moeilijk of niet te eten. Het roken verandert dit. Door de combinatie van het zouten en de blootstelling aan warmte en rook wordt de vis of het stuk vlees malser en veel beter van smaak. De rook die in de rookton opgewekt wordt bestaat uit een hondertal chemische elementen die allemaal op de een of andere manier inwerken op de in de ton gehangen vis. Sommigen komen niet verder dan de oppervlakte en zorgen voor de typische bruine kleur, terwijl andere van deze elementen diep in de vis doordringen en zo zorgen voor de smaak en het aroma. Ook komen er elementen zoals teer en roet vrij die de smaak nadelig beinvloeden en zelfs schadelijk kunnen zijn. Deze elementen moeten we dan ook proberen tot een minimum te beperken. De juiste houtkeuze is hierbij van essentieël belang. Het in Lapland massaal aanwezige naaldhout is door het hoge gehalte aan hars ongeschikt als rookhout. Ook de veel voorkomende berkenboom kan vanwege het hoge teergehalte niet gebruikt worden. Blijft over de wilg en de els, deze bomen komen hierboven weliswaar niet massaal voor maar ze zijn er, gelukkig voor de rookliefhebber wel. In Nederland is wat dat betreft de keuze, met b.v. beuk en kers, vele malen groter.

Afhankelijk van het gewenste resultaat zijn er diverse rookmethodes. De meest voorkomende, en ook populair bij ons hobbyrokers, is het warm roken. De vis wordt als het ware gegaard bij een temperatuur tussen de 50 en 80 graden. De rooktijd ligt, afhankelijk van de grootte van de vis, tussen de 1 en 8 uur. Bekend zijn vast en zeker de in iedere viswinkel verkrijgbare rooktonnen van multi-smoke. En elke visser heeft wel een tafelmodel rookoven in de kofferbak van zijn auto liggen als die op vakantie gaat. Het nadeel van zo'n tafelmodel is de korte rooktijd, deze is niet langer dan 40-60 minuten. En ook de, zeker bij warm weer, te hoge temperatuur maakt dat de vis meer gebakken of gekookt dan gerookt wordt. Ik heb daarom bij mijn tafelmodel de standaard piritusbranders vervangen door een , op marktplaats op de kop getikt, oliestel. Hierbij kun je middels de regelbare vlamhoogte de temperatuur in de oven min of meer in de hand houden. Een ingebouwde temperatuurmeter zegt me wanneer ik minder of net meer moet stoken. De vissen rook ik op deze manier tussen de 2 en 3 uur bij een maximale temperatuur van 60 graden. Het resultaat is er veel beter door geworden.
Een andere rookmethode is het koud roken zoals dat bijvoorbeeld gebeurt bij zalm. Deze methode is niet moeilijker dan warm roken maar ze is wel bewerkelijker. Het belangrijkste bij koud roken is dat de temperatuur moet liggen tussen de 25-30 graden. Komt de temperatuur boven de 32 graden dan veranderen de eiwitten van structuur en is er sprake van warm roken. En precies hier ligt het probleem waardoor koud roken waarschijnlijk minder populair is dan warm roken. Bij, een in de handel verkrijgbare rookton, wordt onderin de ton een vuurtje gestookt. Omdat dat stoken in de ton plaats vindt is het nagenoeg niet te doen om de temperatuur onder de 30 graden te houden.

Zelf ben ik, zeker niet in de laatste plaats vanwege de smaak die deze rookmethode aan de vis geeft, altijd geboeid geweest van koud roken. In mijn tijd in Nederland heb ik, met wisselend resultaat, veel geexperimenteerd met heet gestookte briketten die ik vervolgens onderin de rookton legde en bedekte met een laagje spaan. Dit vergt wel de nodige tijd want het koud roken strekt zich uit over meerdere dagen. In Lapland, waar het roken mateloos populair is, wordt behalve vis ook rendieren- en elandenvlees vaak koud gerookt. De echte liefhebber rookt zijn vis of vlees in een zogenaamde rökkåta (reukkoota), zeg maar rookhut. Een houten huisje waarin de rookwaar wordt gehangen die middels een vuurtje buiten (koud) of binnen (warm) het huisje gerookt wordt. Deze manier van roken wordt ook al eeuwen gebruikt door de Samen maar dan is het geen houten huisje maar een huisje gemaakt van boomstammen en tentdoek.
Meerdere keren was ik te gast als de vis of het stuk elandenvlees uit de rookhut kwam en het resultaat geproefd werd. Deze smaaksensatie deed me dan ook al lang geleden besluiten dat ik ooit ook zo'n rookhut zou moeten hebben. Afgelopen week was het zover. Het speurwerk naar "hoe te bouwen" en "waar op te letten" was afgerond en ik toog met auto en -geleende- aanhanger naar de houthandel om hout in te kopen en heb vervolgens in drie dagen tijd mijn eigen rökkåta in elkaar geknutseld. Buurman Roland die het resultaat, kritisch, inspecteerde informeerde voorzichtig of ik er ook eentje voor zijn zoon zou willen maken. Daarmee sprak hij duidelijk zijn goedkeuring en bewondering voor mijn bouwwerk uit.
De bedoeling is dat het huisje gestookt kan worden middels een buiten- en een binnen vuurplaats. Dus zowel geschikt voor koud als ook warm roken. Onze gasten die niet alleen 'catch en release' vissen maar ook graag eens een visje roken nodig ik hierbij uit om de rookhut eens te testen....





                                                                                              H O M E